Μαρόκο και ‘συμφωνίες του Αβραάμ’

Του Σίμου  Ανδρονίδη   * Υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Πριν από λίγες ημέρες, ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στο Μαρόκο, προέβη σε μία σημαντική κίνηση, που εν προκειμένω, άπτεται των ευρύτερων γεω-πολιτικών διεργασιών και ανακατατάξεων που εξελίσσονται σε μία ευρεία γεωγραφική ζώνη, συμπεριλαμβανομένης της Βόρειας Αφρικής.

Πιο συγκεκριμένα, ο πρέσβης της χώρας ανακοίνωσε το ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, προχώρησαν στην αναγνώριση χάρτη όπου διαφαίνεται ό,τι η διαφιλονικούμενη περιοχή της Δυτικής Σαχάρας, ανήκει στο Μαρόκο. Η Δυτική Σαχάρα που αποτελεί προϊόν της ευρύτερης, ιστορικής και πολιτικής διαδικασίας της ‘απο-αποικιοποίησης,’[1] διεκδικείται τόσο από το Μαρόκο, όσο και από το μέτωπο ‘Πολισάριο’ το οποίο και διεκδικεί την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της περιοχής και της ανακήρυξης του σε κρατική οντότητα, έχοντας εμπλακεί στο παρελθόν σε πολεμικές διενέξεις με το Μαρόκο.

Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, με την αναγνώριση της Μαροκινής ‘κυριότητας’ επί της περιοχής, από πλευράς των Ηνωμένων Πολιτειών, να συνιστά μία ιδιαίτερη στρατηγική στροφή, καθότι εναρμονίζεται με την ευρύτερη στρατηγική σύγκλιση μεταξύ του Ισραήλ και σειράς Αραβικών κρατών, σύγκλισης που κωδικοποιείται στην υπογραφή των ‘Συμφωνιών του Αβραάμ.’ Ως προς αυτό, μπορούμε να σημειώσουμε πως με βάση την υπογραφή αυτών των συμφωνιών αραβικές-σουνιτικές μοναρχίες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, προβαίνουν στην επίσημη αναγνώριση του κράτους του Ισραήλ, με το δε Ισραήλ να αποκαθιστά διπλωματικές σχέσεις με αυτές τις χώρες.

Στην περίπτωση του Μαρόκου, η αναγνώριση της ‘κυριαρχίας’ του, κυριαρχίας εδαφικής και πολιτικής, επί της Δυτικής Σαχάρας, λαμβάνει χώρα πάνω στο πλαίσιο της αναγνώρισης του Ισραήλ και από το Μαρόκο, ήτοι από μία Αραβική χώρα της Βόρειας Αφρικής. Η αναγνώριση αυτή δεν ενσκήπτει εν κενώ: Αντιθέτως, οι προϋποθέσεις σύγκλισης των δύο χωρών είχαν ήδη διαμορφωθεί,[2] με την διαδικασία της αναγνώρισης της Ισραηλινής κρατικής υπόστασης να επιταχύνεται και συνεπεία της μεσολαβητικής προσπάθειας των ΗΠΑ, με το Μαρόκο, εδαφικά, όσο και γεω-πολιτικά, να καθίσταται άμεσα ωφελημένο, κερδίζοντας έδαφος στην διαμάχη του με το μέτωπο ‘Πολισάριο.’

 Εάν η υπογραφή των ‘Συμφωνιών του Αβραάμ,’ θεμελιώνεται πάνω σε ένα οιονεί στρατηγικό αντι-Ιρανικό πρόσημο,[3] αποκτώντας ‘αποτύπωμα’ στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, τότε θα πούμε πως, όσον αφορά το Μαρόκο, το όλο γεω-πολιτικό πνεύμα που διέπει την συνομολόγηση και υπογραφή των συμφωνιών επεκτείνεται φθάνοντας έως τα άκρα της Βόρειας Αφρικής, με φόντο τις διεργασίες και τις ανα-κατατάξεις που συντελούνται, έχοντας και ως βάση τα τεκταινόμενα στη Λιβύη και συνακόλουθα, την εμπλοκή της Τουρκίας και της Ρωσίας σε αυτά τα τεκταινόμενα.

 Άρα, θα προσθέσουμε πως η στρατηγική που οδήγησε σε αυτές τις συμφωνίες, ενισχύεται και επεκτείνεται, αποκτά επιπλέον περιφερειακό ‘βάθος,’ μη διστάζοντας να δηλώσει ενεργητικό ‘παρών’ με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Ήτοι, επενεργώντας ή και επαναπροσδιορίζοντας το περιεχόμενο των διμερών σχέσεων μεταξύ Μαρόκου και μετώπου ‘Πολισάριο.’

Οι ‘συμφωνίες’ δεν συνιστούν μία απλή διευθέτηση ούτε ένα περιφερειακό ‘ξεκαθάρισμα,’ όσο σημασιοδοτούν την ανάδυση και έκφραση νέων συμμαχιών που είναι κάτι περισσότερο από την συγκρότηση διμερών και τριμερών σχημάτων συνεργασίας στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, έχοντας ως διακύβευμα την απάντηση στις αναδυόμενες περιφερειακές προκλήσεις ασφαλείας, και περαιτέρω, τα υβριδικά χαρακτηριστικά που αυτές δύνανται να επιφέρουν.

Η νέα αναγνώριση του Ισραήλ[4] εξελίσσει περαιτέρω τους γεω-πολιτικούς και γεω-στρατηγικούς όρους των συμφωνιών, προσδίδει ‘αξία’ σε Αραβικές χώρες που μία δεκαετία μετά από τις εξεγέρσεις της Αραβικής ‘Άνοιξης’ κάνουν διπλωματικά και περιφερειακά ανοίγματα, εντείνει την άσκηση πίεσης προς την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, με άξονα την δυνατότητα συρρίκνωσης του ‘ζωτικού’ του χώρου (περιορισμός του στη Συρία), στο σημείο όπου, μετά και από την προσθήκη του Μαρόκου, προβάλλεται η παραδοχή μίας νέας πραγματικότητας.

Της πραγματικότητας εκείνης που θέλει πλέον τις συμμαχίες που διαμορφώνονται, να μην αποτελούν απλά αθροίσματα κρατών, αλλά δυνάμει πολλαπλασιαστές ισχύος σε μία ρευστή και πολύ-πολιτική εποχή, όπου και αυξάνεται ο ρόλος και η σημασία περιφερειακών δυνάμεων. Να ένα στοιχείο των συμφωνιών που μπορούμε να διακρίνουμε: ‘Οι συμφωνίες του Αβραάμ,’ επιδιώκουν να παραγάγουν νοήματα όσο και ισχύ. Και όχι στατική ισχύ.

Το Μαρόκο εντάσσεται έτσι σε έναν περιφερειακό άξονα που παραμένει παράλληλα ανοιχτός στα διάφορα διμερή και τριμερή σχήματα. Σε αυτό το πεδίο, η εξωτερική πολιτική επί προεδρίας Τραμπ, υπήρξε στοχευμένη,  κινούμενη με όρους δραστικής εξισορρόπησης.

[1] Η περιοχή υπήρξε αποικία της Ισπανίας έως το 1975.

[2] Βλέπε σχετικά, ‘Μαρόκο: Οι σχέσεις με το Ισραήλ ήταν «ήδη κανονικές»,’ Ιστοσελίδα ‘Skai.gr,’ 14/12/2020,

https://www.skai.gr/news/world/maroko-oi-sxeseis-me-to-israil-itan-idi-kanonikes/amp «Οι σχέσεις ανάμεσα στο Μαρόκο και το Ισραήλ ήταν ήδη «κανονικές» πριν από τη συμφωνία που ανακοινώθηκε την Πέμπτη από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, υποστήριξε ο Μαροκινός υπουργός Εξωτερικών Νάσερ Μπουρίτα σε μια σπάνια συνέντευξη που δημοσιεύεται σήμερα στην ισραηλινή εφημερίδα Yediot Aharonot.

«Από τη δική μας πλευρά, δεν μιλάμε για εξομάλυνση γιατί οι σχέσεις ήταν ήδη κανονικές –μιλάμε για αποκατάσταση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες όπως ήταν– επειδή υπήρχαν πάντα σχέσεις. Δεν σταμάτησαν ποτέ», είπε ο Μπουρίτα στην εφημερίδα με τις μεγαλύτερες πωλήσεις στον εβραϊκό Τύπο». 

[3] Που αντιπαρατίθεται στο δίκτυο συμμαχιών και με μη-κρατικούς δρώντες που έχει αναπτύξει η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

[4] Έχουμε να κάνουμε, με μία διττή διαδικασία αναγνώρισης, κάτι που σημαίνει ουσιαστικά πως, αφενός μεν το Μαρόκο αναγνωρίζει ή προτίθεται να αναγνωρίσει άμεσα το Ισραήλ (οι «κανονικές» σχέσεις των δύο χωρών), και, αφετέρου, οι ΗΠΑ, αποδίδουν την πρωτοκαθεδρία του Μαρόκου επί της Δυτικής Σαχάρας, αναγνωρίζοντας του κυριαρχία που ήδη αμφισβητείται από χώρες όπως η Αλγερία που είναι σταθερός υποστηρικτής του μετώπου ‘Πολισάριο’ και η Ρωσία.

 

Σχετικά Άρθρα